BPPD: alles over draaiduizeligheid
De wereld draait letterlijk om je heen. Eén verkeerde beweging, zoals omdraaien in bed, omhoog kijken naar een plank of bukken om iets op te rapen, en het duizelt je zo erg dat je je moet vasthouden. In sommige gevallen gaat dit verder dan gewone duizeligheid. Het trekt niet weg als je even rustig gaat zitten. Daarnaast komt het niet door vermoeidheid of te snel opstaan. Het steekt telkens op bij exact dezelfde bewegingen, iedere keer opnieuw en het verdwijnt net zo snel als dat het kwam. In dat geval zou het kunnen dat je last hebt van BPPD, in de volksmond wel bekend als draaiduizeligheid.
Wat is BPPD?
BPPD is een afkorting voor Benigne Paroxysmale Positie Duizeligheid. Moeilijke woorden die samen precies beschrijven wat er aan de hand is. Laten we beginnen met het positieve. Benigne betekent goedaardig, het is dus niet gevaarlijk maar vooral lastig. Paroxyxmaal betekent dat de aandoening aanvalsgewijs is, in korte plotselinge episodes. Positioneel betekent dat de duizeligheid wordt uitgelokt door een bepaalde hoofdpositie of beweging. De duizeligheid spreekt voor zich. Een naar gevoel waarbij het lijkt alsof de wereld om je heen draait.
Hoe ontstaat draaiduizeligheid?
Laten we even de diepte in gaan, letterlijk. In het binnenoor zitten kleine kristalletjes, ook wel otoconiën genoemd. Normaal gesproken zitten deze op een vaste plek en helpen ze het evenwichtsorgaan bij het registreren van beweging. Wanneer er sprake is van BPPD zijn deze kristalletjes losgeraakt en terechtgekomen in één van de halfcirkelvormige kanalen van het binnenoor.
Die kanaaltjes zijn gevuld met vloeistof en registreren de draaiende bewegingen van het hoofd. Als de kristalletjes daarin rondzweven, sturen ze een verkeerd signaal naar de hersenen. Het gevolg? Een intens draaiduizelig gevoel.
De oorzaak van BPPD vaak lastig te achterhalen
Bij meer dan de helft van de mensen met BPPD is er geen duidelijke oorzaak te vinden. Dat klinkt frustrerend, maar is normaal: artsen noemen dit idiopathisch, wat gewoon betekent “vanzelf ontstaan, zonder aanwijsbare aanleiding.”
Toch zijn er factoren die het risico vergroten. Een hoofdtrauma, zoals een val, een aanrijding of een harde klap bij sport, kan de kristalletjes losmaken. Hetzelfde geldt voor langdurig bedrust of een operatie waarbij het hoofd lang in dezelfde stand heeft gelegen. Naarmate je ouder wordt, worden de kristalletjes brozer en lossen ze makkelijker op, wat verklaart waarom BPPD vaker voorkomt bij mensen boven de vijftig. Vrouwen hebben bovendien twee keer zoveel kans op BPPD als mannen. Ook een vitamine D-tekort, osteoporose en andere binnenooraandoeningen zoals de ziekte van Ménière worden in verband gebracht met BPPD.
Na een eerste episode is de kans op terugkeer reëel. Bij ongeveer 15 tot 50 procent van de mensen keert BPPD binnen een jaar terug.
Welke klachten ervaar je bij BPPD?
De klachten van BPPD zijn heel typisch en goed te herkennen. Het draaiduizelig gevoel treedt op bij specifieke bewegingen van het hoofd. Niet zomaar, niet altijd, maar steeds bij dezelfde triggers. ’s Ochtends omdraaien in bed, je hoofd achterover kantelen om iets van een plank te pakken, je bukken om je schoenen aan te doen, dat zijn klassieke momenten waarop de duizeligheid toeslaat.
Een aanval duurt zelden langer dan een minuut, maar de intensiteit kan enorm zijn. De kamer lijkt te tollen, soms zo hevig dat mensen zich moeten vasthouden en misselijk worden. Tijdens een aanval zijn er ook onwillekeurige oogbewegingen zichtbaar, nystagmus genoemd. Iets wat een fysiotherapeut of arts gebruikt om de diagnose te bevestigen.
Buiten de aanvallen om voelen mensen zich vaak gewoon goed, al kan er een vaag, licht gevoel in het hoofd blijven hangen. Dat onderscheidt BPPD van andere vormen van duizeligheid waarbij de klachten constant aanwezig zijn.
Gevolgen in het dagelijks leven
Al duurt een aanval maar een halve minuut, de impact op het dagelijks leven kan groot zijn. Veelvoorkomende gevolgen zijn:
- Angst voor nieuwe aanvallen, waardoor mensen bepaalde bewegingen gaan vermijden
- Slechter slapen door onrust en het vermijden van bepaalde slaaphoudingen
- Vermoeidheid en concentratieproblemen door voortdurende waakzaamheid
- Beperking in werk, sport en sociale activiteiten
- Minder zelfstandigheid, vooral bij ouderen
- Verhoogd valrisico, met name bij het opstaan of op de trap
Die laatste twee zijn bij ouderen extra belangrijk. Een plotselinge aanval op het verkeerde moment kan gevaarlijke gevolgen hebben. Behandeling is bij ouderen dan ook niet alleen een kwestie van comfort, het is ook een veiligheidskwestie.
Wat kun je eraan doen?
BPPD is een van de best behandelbare oorzaken van duizeligheid. Bij de meeste mensen verdwijnen de klachten na slechts één tot drie behandelingen.
De diagnose
Voordat de behandeling begint, voert de fysiotherapeut eerst de Dix-Hallpike-test uit. Aan de hand van de oogbewegingen die daarbij zichtbaar zijn, wordt bepaald in welk kanaal de kristalletjes zitten en aan welke kant. Dat is belangrijk, want er zijn drie kanalen per oor en de aanpak verschilt per situatie.
De behandeling
De behandeling heet een kanalithrepositiemanoeuvre en wordt uitgevoerd door een gespecialiseerde fysiotherapeut. De bekendste techniek is de manoeuvre van Epley. Hierbij brengt de fysiotherapeut het hoofd in een reeks nauwkeurig gekozen posities, zodat de losgerakte kristalletjes terugbewegen naar een plek in het binnenoor waar ze geen duizeligheid meer veroorzaken. De behandeling duurt slechts enkele minuten en werkt bij 80 tot 95 procent van de patiënten. Naast de Epley zijn er ook andere effectieve manoeuvres, zoals de techniek van Semont of de methode van Gufoni.
Na de behandeling
Na de behandeling krijg je adviezen mee over hoe je thuis verder kunt herstellen. Denk aan tips over slaaphouding, hoe je ’s ochtends rustig opstaat en welke bewegingen je in de eerste dagen beter kunt vermijden.
Wat je zelf kunt doen
Sta langzaam op uit bed en zit even op de rand voor je gaat staan. Vermijd bewuste vermijding: voorzichtig bewegen is beter dan helemaal niets doen. Laat je vitamine D controleren via de huisarts als je vaker last hebt van BPPD. En zoek bij terugkerende klachten op tijd hulp: vroeg behandelen werkt beter.
Van duizeligheid af met hulp van Fysiopark Uden
BPPD is vervelend, maar het is een klacht die in de meeste gevallen snel en gericht te behandelen is. Met de juiste diagnose en een gerichte repositiemanoeuvre zijn de kristalletjes in het binnenoor vaak al na één of twee behandelingen op de juiste plek terug en ben jij van je duizeligheid af.
Wil je weten of jouw klachten door BPPD worden veroorzaakt en hoe Fysiopark je daarbij kan helpen? Neem contact op met Fysiopark Uden en ontdek hoe we je snel en gericht kunnen begeleiden, zodat jij weer zeker en zonder angst kunt bewegen.
Nicky Smits
Fysiotherapeut
Manueel therapeut
GLA:D therapeut
